Tekst

‘Weile meer Sinti & Roma ham’ (Omdat wij Sinti en Roma zijn) ‘Opdat zij nooit zullen worden vergeten’ 

In 2006 is dit monument ter nagedachtenis aan Sinti en Romaslachtoffers van de Tweede Wereldoorlog onthuld door toenmalig burgemeester Deetman en twee nabestaanden. Het monument bestaat uit een bronzen kubus met een plaquette met namen.  

Sinds 4 mei 2026 zijn er namen aangepast en toegevoegd aan het monument. Dit gebeurde naar aanleiding van vragen uit de gemeenteraad. De gemeente is hierover in gesprek gegaan met betrokkenen, zoals leden van de Roma- en Sinti-gemeenschap en het buurtcomité van het Zeeheldenkwartier. Samen is gekeken hoe de namen op het monument konden worden gecorrigeerd en aangevuld. Het monument is nu vollediger en inclusiever. Daarom staan er nu ook de namen op van álle vermoorde Sinti en Roma die in Den Haag stonden ingeschreven of hier zijn opgepakt. Bovendien kwam de wens van nabestaanden naar voren om meer symboliek in het monument te verwerken.  Aan iedere zijde is een symbool met betekenis voor Sinti en Roma aangebracht.   

Hoe zijn de juiste namen gevonden? Het achterhalen van de namen en levensverhalen van Sinti en Roma uit Den Haag was niet eenvoudig. De informatie is verspreid over verschillende archieven en vaak onvolledig en tegenstrijdig. Het boek Haagse Sinti en Roma van Peter Jorna was het uitgangspunt. Jorna beschrijft hoe Sinti en Roma vóór de oorlog in en rond Den Haag leefden, wat er tijdens de bezetting met hen gebeurde en hoe hun situatie na de oorlog was. 

Sinti en Roma komen in officiële registraties maar beperkt voor. Al vroeg in de twintigste eeuw probeerde de overheid deze groep in te schrijven. Volkstellers bezochten woonwagenkampen om gedetailleerd de aantallen te registreren, onder meer in het kader van de Woonwagenwet en de Zigeunercentrale. De verzamelde persoonsgegevens werden opgenomen in het Centraal Bevolkingsregister voor personen zonder vaste woon- of verblijfplaats..  

Johan of Zoni? Een belangrijke vraag was hoe de namen vermeld moesten worden. Sinti- en Roma gebruiken doorgaans niet de namen die in officiële documenten staan. Ze spreken elkaar aan in het Romanes. De gemeente heeft geprobeerd alle nabestaanden te benaderen. Op grond van de reacties zijn op het monument de officiële namen vermeld, zoals die zijn vastgelegd op de persoonskaarten in het gemeenteregister. Zo blijven de namen herleidbaar, kunnen ze worden teruggevonden in archieven.  

Gekozen is om de gezinssamenstelling èn het adres waar families woonden en/of zijn opgepakt als leidend voor de volgorde te nemen. Bovendien bleek dat gezinsleden met verschillende achternamen zijn ingeschreven terwijl ze wel dezelfde vader en moeder hadden. Er is geen strikt alfabetische volgorde aangehouden uit respect voor de familiecultuur van Roma en Sinti. 

De bijdrage van nabestaanden was in het hele traject van groot belang. Daarnaast is nauw samengewerkt met het Haags Gemeentearchief, steeds in goed overleg met de Sinti- en Roma-gemeenschap, opdat de herinnering aan de slachtoffers zal blijven bestaan. 

Over Sinti en Roma in Den Haag, heeft het Haags Gemeentearchief een publicatie uitgebracht. Vraag naar een papieren versie bij het Haags Gemeentearchief of download de uitgave via de link hieronder.